Orle – Jizerka: droga wolna!

W miejscu, w którym od niedawna ponownie stoi mostek przez Izerę, już w XVII wieku przeprawiali się przez rzekę czescy protestanci (Bracia czescy), prześladowani na tle religijnym, którzy szukali schronienia w górach i prawdopodobnie przerzucili tu kiedyś drewnianą kładkę. W następnych wiekach ścieżkę z Orla (wówczas Karlstal) do Jizerki wykorzystywali pracownicy współpracujących ze sobą hut szkła znajdujących się w okolicznych miejscowościach.

W początkach XX wieku mieszkańcy Orla przechodzili przez Izerę w drodze do kościoła parafialnego w Hornym Polubnym. W tym czasie zaczęła też rosnąć liczba turystów przekraczających tu granicę (ówcześnie między Prusami, a Austrią). Most żelbetowy łączący oba brzegi Izery u stóp Bukowca, został zbudowany w roku 1901. Jego konstrukcja i technologia wykonania należały w tamtych czasach do bardzo nowatorskich. Być może była to pierwsza żelbetowa budowla na Śląsku. (Pierwszy na świecie most żelbetowy łukowy zbudowano w Muhlhausen w Niemczech w roku 1887).

Po roku 1945 w wyniku poprowadzenia korytem Izery granicy polsko-czechosłowackiej, most był niedostępny i stracił swoje znaczenie turystyczne. Co więcej, turystów nie wpuszczano nawet do Orla, gdzie do końca lat osiemdziesiątych znajdowała się strażnica Wojsk Ochrony Pogranicza. Niekonserwowany przez kilkadziesiąt lat, prawdopodobnie w roku 1982 został wysadzony w powietrze.*

Idea odbudowy mostu i utworzenia tutaj turystycznego przejścia granicznego zrodziła się w środowiskach turystycznych pod koniec lat dziewięćdziesiątych. W roku 2000 odbyło się pierwsze oficjalne spotkanie w tej sprawie zainteresowanych stron - władz przygranicznych gmin: Szklarskiej Poręby i Kořenova. W roku 2001 gminy wystąpiły do rządów obu państw z formalnym wnioskiem u ustanowienie turystycznego przejścia granicznego na projekto wanym do odbudowy moście na Izerze. Szczególnie aktywnie w sprawie tego przejścia działało od chwili powstania w roku 2000 Towarzystwo Izerskie.
W roku 2002, w długi majowy weekend, grupa radnych ze Szklarskiej Poręby, radni z Kořenova i członkowie Towarzystwa Izerskiego zorganizowali czyn społeczny, którego celem było uporządkowanie terenu pod planowaną inwestycję - przy przyczółkach zwalonego mostu. Czyn miał oczywiście wymiar symboliczny: pokazywał, że obu stronom zależy na realizacji idei uruchomienia tu turystycznego przejścia granicznego.
Wtedy też, powstały wstępne studyjne projekty rekonstrukcji mostu nawiązujące ideą do zburzonej budowli żelbetowej. Przygotowali je wrocławscy inżynierowie architekci – Roman Czajkowski i Ryszard Stachura. Z przyczyn finansowych zwyciężyła jednak koncepcja odtworzenia przyczółków kamiennych i przerzucenia kładki o konstrukcji drewnianej.

Projekt 1	Projekt 2	Projekt 3

W roku 2004 podpisano polsko-czeskie uzgodnienie dotyczące turystycznego przejścia granicznego w tym miejscu. Staraniem przygranicznych gmin po obu stronach rzeki wiosną 2005 roku most odbudowano. Turystyczne przejście graniczne zostało na nim oficjalnie otwarte 15 lipca 2005 roku. Obok przedstawicieli władz państwowych obu krajów i władz samorządowych gmin Szklarska Poręba i Kořenov na uroczystość przyszło wielu turystów z obu stron granicy, a także straż graniczna, leśnicy, polscy i czescy policjanci, GOPR-owcy, członkowie Towarzystwa Izerskiego i in.

Most i patronującą mu figurę Św. Jana Nepomucena ustawioną na tarasie widokowym przy kamiennym przyczółku na polskim brzegu, poświęcił proboszcz parafii Św. Maksymilana Kolbe ze Szklarskiej Poręby.
„Budowanie mostów” w tym przypadku brzmi szczególnie symbolicznie - padła złota myśl w jednym z przemówień podczas uroczystości. - Postawiony wspólnym wysiłkiem most w takim miejscu, na granicy państw, ma podwójne znaczenie: praktyczne, jako przeprawa przez rzekę i symboliczne: „budowanie mostów” łączy, zbliża ludzi i ich kultury z obu stron granicy...

Z okazji otwarcia mostu i przejścia granicznego Towarzystwo Izerskie wydało okolicznościową kartę pocztową oraz przygotowało specjalną pamiątkową pieczęć (w języku polskim i czeskim) z datą 15 lipca 2005. Z polskiej strony rzeki stoi też tablica informacyjna z fotografiami obrazującą historię mostu i jego odbudowę oraz mapką miejsca i wiodącymi stąd szlakami turystycznymi.

*Co stało się z żelbetowym mostem, że uległ zniszczeniu, dokładnie nie wiadomo. Na fotografiach z prywatnych zbiorów żołnierzy stacjonujących w strażnicy WOP w Orlu w latach siedemdziesiątych, most z roku 1901 stoi cały, w dobrym stanie. Jedna z hipotez głosi, że zawalił się sam ze starości, z braku konserwacji, wskutek działania czynników atmosferycznych i rwącego nurtu Izery. Druga bardziej prawdopodobna (na podstawie oględzin resztek konstrukcji leżących w rzece), że został wysadzony ładunkiem wybuchowym w pierwszych miesiącach stanu wojennego, być może po to, „żeby Havel z Michnikiem nie spiskowali na granicy przeciw władzy ludowej...” Jaka jest prawda? Czy są świadkowie zniszczenia mostu? Leśnicy, WOP-iści, zbieracze jagód i grzybów, urzędnicy, którzy podjęli w tej sprawie decyzję, funkcjonariusze SB? Każdego, kto cokolwiek wie - prosimy o kontakt.

Tekst ukazał się również w dwumiesięczniku „Karkonosze”.

 

 

Mapa z Orla na mostek i dalej

Fotogalerie:

Czyn społeczny (przygotowania terenu pod budowę mostu) - 1-2 maja 2002 r.

Budowa kładki na Kamionku - lipiec 2002 r.
Towarzystwo Izerskie finansuje i zleca budowę kładki przejazdowej i przejazdu w bród przez strumień Kamionek - dopływ Izery.
Przez Kamionek prowadzi droga dojazdowa do mostu na Izerze. Już wtedy - planując przyszłą budowę mostu - trwały prace przygotowawcze. Przejazd przez Kamionek był warunkiem dotarcia ciężkiego sprzętu na miejsce budowy mostu.

Budowa mostu - 14 maja 2005 r.

Budowa mostu - 25 czerwca 2005 r.

Otwarcie mostu - 15 lipca 2005 r.

Most na już rok - 15 lipca 2006 r.

powrót